تبعات روانی جنایات جنگی

آتش بس شکننده ای بر غزه حاکم است.  در صورت پیروزی جناح راست اسرائیل تحت نخست وزیری بنیامین نتنیاهو در انتخابات آینده احتمال تجدید خشونت در غزه نیز افزایش خواهد یافت.  با گسترش روز افزون مستوطنات یهودی در کرانه غربی و تکه پاره شدن این منطقه توسط شاهراه ها و راهبندها شاید “راه حل دو کشوری”  که متضمن ایجاد دولت مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل است و از سوی میانه روان (از مذاکرات اسلو و نقشه راه بوش تا طرح ملک عبدالله و تأیید اخیر پرزیدنت اوباما) پیشنهاد شده است کم کم از دایره امکان خارج شده باشد.  جناح راست اسرائیل راه حل را در صلح نمیبیند.  آنها رویای دولتی سربازخانه ای مانند اسپارت باستان را در سر میپرورانند: جنگ دائم و پیروزی دائم توسط ملتی جنگجو.  برخی از آنها حتی رویای ناممکن تبعید جمعی فلسطینیان یا سایر جنایات جنگی علیه آنان را هم میبینند.  این سیاست ناگزیر به نظام آپارتهایت در درون و نزاع دائم با همسایگان برای حفظ سلطه از طریق ارعاب خواهد انجامید که حتی اگر ممکن باشد هزینه بسیار بالائی از نظر بین المللی براسرائیل تحمیل خواهد کرد.  از اینها گذشته عواقب روانی جنگ مداوم را نیز نباید دست کم گرفت.   

وقتی انسان گرگ انسان شد دژخیم هم قربانی سبعیت خود خواهد شد.  تنها روان رنجوران منحرف (سایکو پَث) که اثری از وجدان انسانی، شرم، گناه و پشیمانی از شرور ندارند میتوانند بعد از شرکت در جنایات جنگی به کانون گرم خانواده و آغوش باز جامعه بازگردند و زندگی عادی خود را از سر گیرند.  وقتی سربازان فرانسوی از نبرد الجزایر بازمیگشتند سخن عجیبی که فرانتس فانون نیز در آثارش آنرا نقل کرده در فرانسه رواج یافته بود.  در این گفته دژخیمان استعمار گر قربانیان خود را خطاب قرار میدهند که: “ما شما را هرگز برای ستمی که وادارمان کردید بر شما روا داریم نخواهیم بخشید!”  البته دراین کلام علاوه بر خود شیفتگی و ملامت قربانیان برای آنچه بر سرشان آمده واقعیت قابل توجه دیگری نیزنهفته است: ستم، ستمگر را نیز برای همیشه دگرگون میکند.   

در روزهای اخیر فیلمی بنام “والس با بشیر” از آری فولمن، کارگردان اسرائیلی بروی پرده آمده است که این موضوع را میکاود.  این فیلم به طریقه انیمیشن خاطرات یک سرباز اسرائیلی که در زمان قتل عام غیر نظامیان فلسطینی، در همسایگی اردوگاه های صبرا و شتیلا در بیروت خدمت کرده بود را بررسی میکند.  گوینده داستان فیلم متوجه میشود که قادر نیست خاطرات خود را از این حادثه مهم بیاد بیاورد.  این فراموشی هیستریک برای او آنقدر اهمیت میابد که در جستجوی دوستان خود در نظام وظیفه میرود تا از آنان بپرسد که در آنروز ها کجا بود و چه میکرد.  کم کم روزهای نبرد و خونریزی های عبث و تیراندازیهای از سر ترس و بلاخره خاطراتی از روز قتل عام به مخیله ناقل باز میگردند.  به تدریج حوادث روز شومی که  در آن رئیس وقت ارتش اسرائیل یعنی آریل شارون به هماهنگی با کماندو های فالانژ قتل عام صبرا و شتیلا را طراحی کرده بود در حافظه گوینده و بر پرده سینما ظاهر میشوند.  و بلاخره در آخرین صحنه های فیلم، انیمیشن جای خود را به صحنه هائی چنان واقعی از این جنایت عظیم میدهد که خون را در رگهای بیننده منجمد میکند.   

در بیروت سربازان اسرائیل دستور داشتند که در فاصله نزدیکی از اردوگاههای فلسطینی بیروت بر فراز ساختمانهائی که دید مستقیم بر وقایع وحشتناک ارودگاه ها داشت بنشینند و دست روی دست بگذارند تا آدمکشان فالانژ قصابی فلسطینیان را به اتمام برسانند.  امّا در غزه این سربازان اسرائیل بودند که با بمبهای فسفری و موشکهای هوا به زمین و تانک و توپ به مناطق غیر نظامی حمله کردند.  بیش از نیمی از قربانیان این فاجعه غیر نظامی بودند.  تحت پوشش برگ انجیری مبارزه با موشک اندازان حماس هدف واقعی اسرائیل مجازات جمعی غزه برای رأی به حماس و ارعاب آنها برای جلوگیری از هرگونه مبارزه آینده با اسرائیل بود.  اهداف و بهانه های سیاسی هرچه که باشند این عملیات بذر خاطراتی از قبیل آنچه در فیلم آری فولمن مبینیم را در اذهان بسیاری از سربازان ارتش اسرائیل پراکنده است.  اگر خاطره وقایع صبرا و شتیلا هنوز سربازان آن زمان را بعد از ربع قرن تنها نمیگذارد طبیعی است که آثار حوادث امروز غزه نیز تا دهه ها بصورت ناهنجاریهای روانی در جامعه اسرائیل بروز کند.   

اخیراً آقای اولمرت، نخست وزیر اسرائیل گفته است که این دولت از نیروهای خود در برابر دادگاه های بین المللی جنایات جنگی دفاع خواهد کرد زیرا آنها به میل خود به خشونت دست نزده اند بلکه دستور داشته اند.  غافل از اینکه طبق مقرارات دادگاه نورنبرگ دیگر مأمورمعذور نیست.  .  بعبارت دیگر از نظر قوانین بین المللی ارتکاب جنایت جنگی به بهانه اطاعت از دستور مافوق موجّه نیست.  سرباز یا افسر باید به وجدان خود مراجعه کند و چنانچه دستوری را در تناقض با انسانیت دید تکلیف او سر پیچی از دستور است نه اجرای آن.  حتی اگر آقای اولمرت  بتواند سربازان خود را از محکمه بین المللی برهاند به شهادت فیلم آری فولمن، او هرگز نخواهد توانست آنان را در محکمه وجدان خود تبرئه کند.

Ahmad Sadri is Professor of Sociology and Anthropology as well as Gorter Chair of Islamic World Studies at Lake Forest College, Chicago. First published in Etemade Melli newspaper in Iran. 

Meet Iranian Singles

Iranian Singles

Recipient Of The Serena Shim Award

Serena Shim Award
Meet your Persian Love Today!
Meet your Persian Love Today!