Advertise here

نکاتی در مورد تعصب و تعصب مذهبی

١ - از لغت نامه دهخدا


عصابه : آنچه بسته شود از مندیل و عمامه و غیره  (از اقرب الموارد).
تعصب : بستن عصابه (تاج المصادر بیهقی ) - عصابه بر سر بستن (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء) -  حمیت و عصبیت و جانب داری و طرفداری و حمایت (ناظم الاطباء).
تعصب کردن : جانب داری کردن - طرفداری شدید کردن - حمایت بدون چون و چرا کردن - عصبیت کردن :
گفت ای مردک ، خدا در حق تو چندان لطف نکرده است که تو در حق خانه ٔ او چنین تعصب می کنی (منتخب لطائف عبید زاکانی).

 

٢ - از دانشنامهٔ آزاد ویکی‌پدیا
تعصب یا پیش داوری : پافشاری بدون دلیل و غیر قابل اثبات فلسفی یا تجربی را گویند.

 

٣ - از واژه نامه ی نوین تالیف محمد قریب
جانب داری کردن ، به چیزی سخت دلبسته بودن و از آن دفاع کردن ، دستمال به پیشانی بستن.

 

 

٤ - از کتابخانه ی طهور
تعصب، سد راه شناخت : یکی از آن چیزهایی که به روح‏ انسان رنگ می‏دهد و وقتی رنگ داد انسان درست نمی‏تواند ببیند عشق و علاقه‏ است. آدمی به هر چیزی که عشق بورزد نسبت به آن تعصب پیدا می‏کند. اگر عشق و تعصب پیدا شد انسان نمی‏تواند شی‏ء را آنچنان که هست ببیند. نقطه مقابل، بغض، دشمنی، کینه و نفرت است. اگر انسان نسبت به‏ چیزی کینه و نفرت داشته باشد همان کینه و نفرت، رنگی برای روح انسان‏ می‏شود و انسان نمی‏تواند شی‏ء را آنچنانکه هست ببیند. عاشق، محبوب زشت‏ خودش را زیبا می‏بیند. چنانکه در داستان معروف لیلی و مجنون ، مجنون می‏گوید: اگر در کاسه ی چشمم نشینی - به جز از خوبی لیلی نبینی

 

۵ - از دیدگاه آموزه های اسلامی تعصب به دو بخش تقسیم می شود:
الف - تعصب مذموم و ناپسند : اگر حمایت همه جانبه از خود یا متعلقات خود به گونه ای باشد که او را از درک حقیقت و رسیدن به واقعیات دور کند و تنها معیار انسان در حمایت و دفاع کردن از چیزی فقط حب و بغض نفسانی باشد نه معیارهای منطقی و دینی ،چنین تعصبی مذموم و ناپسند بوده و اخلاق و صفات بسیار مذموم شمرده می شود و قرآن مجید از آن به عنوان تعصب جاهلانه نام برد (سوره فتح آیه ٢١٦). شدت علاقه به افراد و آیین خاص و بغض و دشمنی با دسته ای و آیین دیگر از یک طرف ، سود جویی و ریاست طلبی و بی فرهنگی از طرف دیگر و بالاخره نداشتن تقوای لازم ، از ریشه های چنین تعصبی به حساب می آید.
ب - تعصب ممدوح و پسندیده : در صورتی که حمایت انسان و تعصب او فقط به خاطر دفاع از حق باشد و هیچ گونه حب و بغض نفسانی وجود نداشته باشد چنین تعصبی ممدوح بوده و از بهترین صفات کمال انسانی و اخلاق انبیاء اولیائ الهی به حساب می آید.
پیامبر اکرم می فرمایند: «تعصب_ حرام آن است که خویشان و نزدیکان را در کارهای ناروا و ستم کمک نمایی» (کنزالعمال ج ٣ ص ۵٠٩) ولی «چنانچه کسی از قوم و عشیره خود بدون ارتکاب به خلاف دفاع نماید بهترین انسان هاست.»(التاج ج ٥ ص ٤٢) و امام علی (ع) ضمن تقبیح تعصبات باطل می فرمایند: « فلیکن تعصبکم لمکارم الخصال و محامد الافعال و محاسن الامور» (نهج البلاغه خطبه ٣٩ ص ١٢٣) یعنی تعصب شما باید در صفات شایسته و کارهای نیک و پسندیده باشد.

 

٦ - تعصب دینی ، تعصب لادینی
بعضی خیال می‏کنند فقط تعصب دینی بد است، نمی‏دانند که تعصب لادینی از تعصب دینی بدتر است. ما متعصب هائی در لامذهبی داریم که هیچ متعصب مذهبی به پای اینها نمی‏رسد.

 

٧ - گاندی می‌گوید : خشم و تعصب دشمنان درک صحیح هستند.
Anger and intolerance are the enemies of correct understanding
 

٨ - خاستگاه تعصب چيست؟

پژوهشگران دانشگاه گنت واقع در بلژيك به اين نتيجه رسيده اند كه تعصب ريشه در ايدئولوژي ندارد بلكه برخاسته از نياز عميق رواني مرتبط با روش خاصي از انديشيدن است. كساني كه ابهام و نامعلوم بودن برايشان آزار دهنده است و مي خواهند تصميم هاي سريع و قطعي بگيرند در معرض كليت بخشي و تعميم در مورد ديگران (تعصب) هستند.
افراد متعصب كساني هستند كه از ابهام و نامعلومي تنفر دارند از اين رو مايلند كه سريع قضاوت كنند و تصميم بگيرند. بر اين اساس، افراد متعصب بر اساس اولين اطلاعاتي كه دريافت مي كنند ذهنيتشان را شكل مي دهند و به آن ذهنيت مي چسبند. و اگر پس از آن اطلاعاتي در مخالفت با اطلاعات اوليه بدهيد، آن را نمي پذيرند. اين روش تفكر ناشي از اين نياز است كه انسان مايل است كه جهان را طبقه بندي كند، و اينكار اغلب به صورت ناخودآگاه صورت مي پذيرد. وقتي كه كسي را مي بينيم، اولين چيزي كه در ذهنمان خطور مي كند اين است كه زن است يا مرد، پير است يا جوان، سياه است يا سفيد و غيره. اما مشكل بزرگتر اين است كه براي هر كدام از اين طبقه بندي ها، ويژگي هايي را نيز قايل هستيم كه اين منجر به تعصب و قالب گيري ذهن مي شود. كساني كه نياز به قضاوت سريع دارند، قضاوتشان در مورد يك فرد جديد بر اساس اعتقاداتي است كه از قبل در مورد طبقه آن شخص دارند. به عنوان مثال مي گويند اين فرد يك سياهپوست است، بنابراين بايد چنين ويژگي هايي داشته باشد.
بنا به عقيده اين پژوهشگران، تقريباً محال است كه بتوان روش اصلي تفكر افراد متعصب را تغيير داد اما مي توان از تعصب آنها كاست. اگر افراد متعصب با كسي كه درباره طبقه اش نظر درستي ندارند مراوده داشته باشند و از شخصيت آن فرد خوششان بيايد، نگرش تعصبي آنها در مورد آن طبقه تغيير مي كند. همچنين پژوهشگران نتيجه گيري كردند از آنجائي كه تعصب مربوط به ايدئولوژي نيست بلكه يك نياز ابتدائي بشر و روشي در تفكر است، بنابراين بايد در مورد افراد متعصب و اينكه چرا متعصب شده اند، به گونه ديگري بيانديشيم. براي كاهش تعصب در ابتدا بايد بپذيريم كه افراد متعصب تنها از طريق قضاوت سريع مي توانند با جهان ارتباط برقرار كنند و دنيا برايشان معني دار مي شود.


نظر شما چیست؟

xxxxxxxxxx

Balatarin

Comments 5 Pending 0

Sort comments:

This comment was removed by the Iranian.com Staff for violating our Commenting Standards

AllIranians

All-Iranians Previous Contributions: http://iranian.com/main/member/all-iranians.html ++++++++++ Our greatest glory is not in never falling, but in rising every time we fall: Confucius

جناب مسعود پنجم

در جواب این هم شعری از جناب باقر پرهام که می گوید:

نکند فطرت مان، فطرتِ بی قانونی ست؟
یا که خودبینیِ مطلق نگرِ باطلِ ماست؟

مذهب و شرع که قانون نتواند بودن
کامرِ وجدانیِ هر عاقل و ناعاقلِ ماست
http://www.iran-emrooz.net/index.php/farhang/print/43163/

This comment was removed by the Iranian.com Staff for violating our Commenting Standards

AllIranians

All-Iranians Previous Contributions: http://iranian.com/main/member/all-iranians.html ++++++++++ Our greatest glory is not in never falling, but in rising every time we fall: Confucius

وین تعصب ها و کین و دشمنی - بگذرد درد گدایان ز احتیاج - عهد را زین گونه بر گردد مزاج - این چنین هرشادی و غم بگذرد - جمله بگذشتند ، این هم بگذرد : نیما یوشیج
http://www.jasjoo.com/books/new-poems/nima_youshij/43/1061

AllIranians

All-Iranians Previous Contributions: http://iranian.com/main/member/all-iranians.html ++++++++++ Our greatest glory is not in never falling, but in rising every time we fall: Confucius

An English text on Ta-assob:

http://en.wikipedia.org/wiki/Prejudice