مرتضی راوندی (۱۲۹۲ تهران - ۲۳ شهریور ۱۳۷۸) از تاریخ‌نویسان معاصر ایران بود. او گرایش سیاسی چپ داشت و در جوانی عضو حزب توده بود. وی نویسنده کتاب (۱۰ جلدی) تاریخ اجتماعی ایران[۱] است.
مرتضی راوندی فرزند سید مهدی در ۱۲۹۲ در تهران در خانواده ای روحانی متولد گردید. تا اخذ دیپلم در مدرسه دارالفنون مشغول بود. پس از آن وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد. از سال ۱۳۱۸ به عنوان قاضی در دادگستری شروع به کار کرد و به گواه مراجعینش در زمره خوشنام ترین قضات دادگستری وقت قرار داشت.[۲]

مرتضی راوندی از جوانی با همت شخصی و با نیت تهیه تاریخ جامع زندگی "مردم ایران"، پژوهش و فیش برداری از منابع گوناگون داخلی و خارجی را آغاز کرد.

به باور راوندی، تاریخ ایران را همواره بر پایه اقدامات سلاطین و امیران نوشته اند و می باید کتاب‏هایی نوشته شود که موضوع آنها مردم عادی که صاحبان اصلی مملکت هستند باشد. وی به نگارش تاریخ سیاسی، اقتصادی از منظر مردم اصرار داشت. حاصل قریب به نیم قرن تکاپوی راوندی، فیش برداری و نگارش کتابهایی درباره تاریخ گذشته ایران، ده جلد تاریخ اجتماعی ایران است که به گواه اهل فن در نوع خود "کم نظیر" است.[۳]

او به زبان های عربی و فرانسوی تسلط داشت. او که دارای اعتقادات سوسیالیستی بود، باور داشت، تاریخ فقط شرح اقدامات شاهنشاهان و برگزیدگان و حکایت فتح و شکست در جنگ های کوچک و بزرگ نیست. نخستین دوره تاریخ اجتماعی در ۱۳۴۰ و در سه جلد از سوی انتشارات امیر کبیر منتشر شد.[۴] در پی استقبال خوانندگان. راوندی با تقسیم بندی موضوعی کتاب دست به تدوین مجدد و انتشار تاریخ اجتماعی ایران بر این اساس کرد و در زمان حیاتش 9 جلد آن و در نبودش آخرین جلد آن انتشار یافت و این مجموعه در 10 جلد به اتمام رسید.[۵]

مرتضی راوندی در مورد شیوه تاریخ نویسی گفته است: "من معتقدم وقتی راجع به یک شخص بررسی می کنیم باید تمام جنبه های مثبت و منفی او را در نظر بگیریم".[۶]

پس از انقلاب اسلامی اکثر کتابهای او بخصوص جلدهای اول تا سوم که به فرهنگ و تمدن ایران قدیم و حمله اعراب بادیه نشین و موضوعات حساسیت برانگیز مذهبی می پرداخت مجوز نشر نیافت و جلد های 9 و 10 [۷]که به نقد اعتقادات ایرانیان می پرداخت با عناوین "فرقه های مذهبی در ایران" و "تاریخ فلسفه در ایران" در سوئد چاپ شد. وی در شهریور 1378 در سن هشتاد سالگی در گذشت. تاریخ اجتماعی ایران که گرد آوری آن بیش از 40 سال بطول انجامید اساسی ترین کار مرتضی رواندی است و یکی از مهمترین مراجع در زمینه جامعه شناسی تاریخی ایران به شمار میرود. با این کار او پایه ای محکم و قابل ستایش در این عرصه بنیان نهاد.

محسن دامادی[۸] نویسنده و کارگردان فیلم "خانواده ارنست"[۹]، داماد مرتضی راوندی است و سعی در حفط میراث و اندیشه او دارد.[۱۰] [۱۱] [۱۲]

مرتضی راوندی در روز ۲۳ شهریور ۱۳۷۸ در تهران درگذشت و در قبرستان بهشت زهرا دفن شد.
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C